„Nowy podatek od oszczędności od 2027 roku? Sprawdź, jak będzie działać OKI, kto może zapłacić podatek i czy nowe zasady opłacą się inwestorom.”
Przez lata Polacy słyszeli zapowiedzi ograniczenia albo nawet likwidacji podatku Belki. Podatek od zysków kapitałowych miał być zmieniany, reformowany, łagodzony. Tymczasem zamiast prostego pożegnania z 19-procentową daniną pojawia się zupełnie nowa konstrukcja.
Podatek od wartości aktywów.
Na pierwszy rzut oka brzmi to niepokojąco. Szczególnie gdy pojawiają się nagłówki sugerujące, że państwo zamierza opodatkować nasze oszczędności.
Rzeczywistość jest jednak bardziej skomplikowana.
Nowy podatek jest związany z Osobistym Kontem Inwestycyjnym, czyli OKI. Ma ono pozwalać na inwestowanie bez podatku Belki do określonego limitu. Dopiero po jego przekroczeniu pojawia się nowa danina.
I właśnie tutaj zaczyna się najciekawsza część reformy.
Podatek Belki zostaje. Ale pojawia się dla niego alternatywa
Podatek od dochodów kapitałowych, potocznie nazywany podatkiem Belki, funkcjonuje w Polsce od ponad dwóch dekad.
Dzisiaj jego mechanizm jest stosunkowo prosty. Jeżeli zarabiasz na lokacie, obligacjach, akcjach czy innych inwestycjach objętych tym podatkiem, państwo pobiera co do zasady 19 proc. osiągniętego dochodu.
Jeżeli więc osiągniesz 10 000 zł podlegającego opodatkowaniu zysku, podatek wyniesie 1900 zł.
Przez lata pojawiały się pomysły, aby ten system zmienić. Ostatecznie rząd zdecydował się jednak na inne rozwiązanie – stworzenie Osobistego Konta Inwestycyjnego.
OKI nie oznacza likwidacji podatku Belki dla wszystkich.
Ma być dobrowolną alternatywą, w ramach której obowiązywać będą inne zasady podatkowe.
Czym jest Osobiste Konto Inwestycyjne?
OKI można w pewnym uproszczeniu porównać do specjalnego „opakowania podatkowego”, w którym będziemy mogli przechowywać różne aktywa finansowe.
Nie będzie to przy tym klasyczne konto emerytalne.
Pieniądze będzie można wpłacać i wypłacać bez konieczności czekania do osiągnięcia określonego wieku. Konto ma być więc bardziej elastyczne niż IKE czy IKZE.
W ramach OKI będzie można posiadać m.in. akcje, obligacje, jednostki funduszy inwestycyjnych oraz określone produkty oszczędnościowe.
Największą zachętą ma być jednak brak podatku Belki w ramach przewidzianych limitów.
100 000 zł bez podatku. Ale jest ważny szczegół
Podstawowy limit zwolnienia ma wynosić 100 000 zł średniej wartości aktywów zgromadzonych na OKI.
Trzeba jednak uważać na sposób interpretowania tej liczby.
Nie oznacza ona, że można będzie posiadać 100 000 zł na lokacie i nie płacić podatku od odsetek.
W ramach całkowitego limitu 100 000 zł przewidziano bowiem osobny limit dla aktywów o charakterze oszczędnościowym.
Ma on wynosić 25 000 zł.
Do tej grupy zaliczane mają być m.in. lokaty bankowe i oszczędnościowe obligacje skarbowe.
Pozostała część preferencji może obejmować aktywa inwestycyjne, takie jak akcje czy jednostki funduszy.
W praktyce konstrukcja OKI wyraźnie zachęca więc nie tylko do odkładania pieniędzy, lecz również do ich inwestowania.
Co się stanie po przekroczeniu 100 000 zł?
I tutaj dochodzimy do rozwiązania, które wywołuje najwięcej emocji.
Aktywa na OKI przekraczające kwotę zwolnioną nie będą po prostu objęte tradycyjnym 19-procentowym podatkiem Belki.
Zamiast tego pojawi się podatek od wartości aktywów.
To fundamentalna różnica.
Podatek Belki zależy od osiągniętego dochodu.
Nowa danina będzie natomiast zależała od wartości aktywów nieobjętych zwolnieniem.
Innymi słowy – państwo nie będzie patrzyło wyłącznie na to, ile zarobiłeś.
Będzie również patrzyło na wartość aktywów znajdujących się na OKI.
Ile wyniesie nowy podatek w 2027 roku?
Na pierwszy rok funkcjonowania nowych przepisów stawka podatku od wartości aktywów została ustalona na 0,85 proc.
W kolejnych latach ma być wyliczana według wzoru powiązanego ze stopą referencyjną Narodowego Banku Polskiego.
Stawka będzie odpowiadała iloczynowi 19 proc. i stopy referencyjnej NBP obowiązującej 31 października roku poprzedzającego rok podatkowy.
To oznacza, że wysokość daniny będzie mogła zmieniać się wraz z poziomem stóp procentowych.
Nie będzie więc stała raz na zawsze.
Przykład: masz na OKI więcej niż 100 000 zł
Załóżmy dla uproszczenia, że wartość aktywów podlegająca nowemu podatkowi wynosi 50 000 zł.
Przy stawce 0,85 proc. oznaczałoby to:
50 000 zł × 0,85 proc. = 425 zł podatku.
Na pierwszy rzut oka niewiele.
Ale sposób opodatkowania powoduje, że pojawia się pytanie znacznie ważniejsze od samej wysokości stawki:
Co się stanie, jeżeli inwestycja nie przyniesie zysku?
I właśnie tutaj widać największą różnicę między podatkiem Belki a nowym rozwiązaniem.
Możesz nie zarobić, a mimo to zapłacić podatek
Wyobraźmy sobie inwestora posiadającego znaczący portfel na OKI.
Przychodzi słabszy rok na giełdzie.
Indeksy spadają. Fundusze notują straty. Portfel inwestora na koniec okresu jest wart mniej niż wcześniej.
Przy klasycznym podatku od zysków kapitałowych sama strata nie tworzy podatku dochodowego.
Nie ma dochodu – nie ma podatku od dochodu.
W przypadku podatku od wartości aktywów sytuacja wygląda inaczej.
Jeżeli część aktywów podlega opodatkowaniu ze względu na przekroczenie limitu zwolnienia, podatek może pojawić się również wtedy, gdy inwestor nie osiągnął zysku.
To jeden z najbardziej kontrowersyjnych elementów całej konstrukcji.
Państwo przestaje bowiem opodatkowywać wyłącznie efekt inwestycji, a zaczyna uwzględniać wartość zgromadzonego kapitału.
Kiedy OKI może być bardziej opłacalne od podatku Belki?
Spójrzmy jednak na drugą stronę medalu.
Załóżmy, że inwestor osiąga wysoką stopę zwrotu.
Przy tradycyjnym systemie 19 proc. wypracowanego dochodu może zostać oddane fiskusowi.
W OKI podatek od aktywów ponad limit nie zwiększa się bezpośrednio wraz z wysokością faktycznego zysku.
Jeżeli więc portfel osiągnie bardzo dobry wynik, rozwiązanie może okazać się podatkowo korzystne.
Przedstawiciele Ministerstwa Finansów wskazują, że konstrukcja podatku ma sprawiać, iż OKI będzie korzystniejsze od tradycyjnego opodatkowania wtedy, gdy stopa zwrotu z inwestycji będzie wyższa od stopy referencyjnej NBP.
Właśnie dlatego nie można uczciwie powiedzieć, że OKI jest po prostu „nowym podatkiem od oszczędności”.
Dla części osób może oznaczać realne zmniejszenie obciążeń podatkowych.
Podatek od zysku kontra podatek od wartości – proste porównanie
Różnicę najlepiej zobaczyć na dwóch inwestorach.
Pierwszy osiąga wysoki zysk.
W tradycyjnym systemie płaci 19 proc. podatku od dochodu. W OKI może zapłacić relatywnie niewielką daninę od części aktywów przekraczającej limit.
Dla niego OKI może być atrakcyjne.
Drugi inwestor przechodzi przez bessę.
Jego portfel traci na wartości.
W tradycyjnym systemie nie ma zysku, więc nie pojawia się podatek od zysku.
W OKI część aktywów przekraczająca zwolnienie nadal może powodować obowiązek podatkowy.
I właśnie dlatego przed przeniesieniem większego kapitału na OKI trzeba będzie policzyć obie strony równania.
Czy nowy podatek obejmie wszystkie nasze oszczędności?
Nie.
I tę informację warto szczególnie podkreślić, ponieważ nagłówki medialne mogą wprowadzać czytelników w błąd.
Nowa konstrukcja podatkowa jest związana z Osobistym Kontem Inwestycyjnym.
OKI ma być rozwiązaniem dobrowolnym.
Nie oznacza to automatycznego wprowadzenia podatku od wszystkich pieniędzy posiadanych przez Polaków na zwykłych rachunkach bankowych.
Jeżeli ktoś nie będzie chciał korzystać z OKI, nadal będzie mógł korzystać z dotychczasowych form oszczędzania i inwestowania oraz obowiązujących dla nich zasad podatkowych.
To bardzo ważne rozróżnienie.
Czy 100 000 zł to dużo?
Dla osoby dopiero rozpoczynającej inwestowanie – prawdopodobnie tak.
Dla kogoś budującego majątek przez 20 czy 30 lat – zdecydowanie nie.
Załóżmy, że ktoś regularnie odkłada i inwestuje 1000–1500 zł miesięcznie.
Po kilkunastu latach, szczególnie przy reinwestowaniu zysków, przekroczenie 100 000 zł nie jest już scenariuszem dotyczącym wyłącznie osób zamożnych.
To naturalny efekt systematycznego budowania kapitału.
Dlatego bardzo istotny jest zapis przewidujący waloryzację progów. Według obecnych założeń mechanizm ten ma działać od 2030 roku.
Bez waloryzacji inflacja z roku na rok obniżałaby realną wartość kwoty wolnej.
OKI może zmienić sposób, w jaki Polacy inwestują
Reforma ma jeszcze jeden cel, o którym mówi się zdecydowanie mniej.
Państwo chce zachęcić Polaków do przesuwania części pieniędzy z tradycyjnych oszczędności w stronę rynku kapitałowego.
Polskie gospodarstwa domowe posiadają ogromne środki na rachunkach i depozytach bankowych.
Z punktu widzenia bezpieczeństwa finansowego jest to zrozumiałe. Problem pojawia się wtedy, gdy pieniądze przechowywane są w ten sposób przez kilkanaście lub kilkadziesiąt lat.
Inflacja może systematycznie zmniejszać ich realną siłę nabywczą.
OKI ma więc zachęcać do zrobienia kolejnego kroku: od oszczędzania do inwestowania.
Czy warto będzie założyć OKI?
Dla osoby posiadającej stosunkowo niewielki portfel inwestycyjny odpowiedź może być bardzo prosta.
Jeżeli można legalnie inwestować bez 19-procentowego podatku od zysków i jednocześnie zachować swobodny dostęp do pieniędzy, trudno taką możliwość ignorować.
Szczególnie interesujące może to być dla osób regularnie kupujących akcje, fundusze lub inne kwalifikujące się instrumenty i budujących portfel długoterminowo.
Sytuacja staje się bardziej skomplikowana po przekroczeniu limitów zwolnienia.
Wtedy trzeba będzie porównać:
- potencjalną stopę zwrotu,
- wartość portfela,
- wysokość podatku od aktywów,
- alternatywę w postaci zwykłego rachunku inwestycyjnego,
- możliwości wykorzystania IKE oraz IKZE,
- horyzont inwestycji,
- ryzyko poniesienia strat.
Dopiero takie porównanie pokaże, gdzie rzeczywiście bardziej opłaca się trzymać pieniądze.
IKE, IKZE czy OKI – nie trzeba wybierać tylko jednego
Pojawienie się nowego rozwiązania nie oznacza, że dotychczasowe konta emerytalne tracą sens.
Wręcz przeciwnie.
Dla świadomego inwestora OKI może stać się kolejnym elementem większego systemu.
IKE może służyć budowaniu kapitału emerytalnego.
IKZE może oferować bieżące korzyści podatkowe.
OKI może natomiast pozwalać inwestować bardziej elastycznie, bez konieczności zamrażania pieniędzy do wieku emerytalnego.
Zamiast więc pytać:
„Które konto jest najlepsze?”
lepiej zapytać:
„Jak wykorzystać dostępne rozwiązania razem, aby legalnie ograniczyć podatki i jednocześnie zachować odpowiednią płynność?”
To znacznie dojrzalsze podejście do zarządzania finansami.
Największy problem nowego podatku nie leży w stawce
Stawka 0,85 proc. może wydawać się niewielka.
Ale z punktu widzenia inwestora ważniejsza jest sama filozofia opodatkowania.
Podatek Belki mówi:
zarobiłeś – podziel się z fiskusem.
Podatek od wartości aktywów mówi:
posiadasz aktywa powyżej określonego limitu – może pojawić się podatek niezależnie od tego, jaki faktycznie osiągnąłeś wynik.
To istotna zmiana.
Nie oznacza automatycznie, że nowy system jest gorszy. Przy wysokich stopach zwrotu może być wręcz znacznie korzystniejszy.
Oznacza jednak, że inwestor musi zacząć patrzeć nie tylko na potencjalny zysk, ale również na konstrukcję podatkową całego portfela.
Mój komentarz: nie bójmy się nowego podatku, ale policzmy jego konsekwencje
Nagłówek „nowy podatek od oszczędności” brzmi efektownie. Problem w tym, że niewiele mówi o rzeczywistym mechanizmie reformy.
OKI ma dwie twarze.
Pierwsza jest bardzo atrakcyjna: możliwość inwestowania części kapitału bez podatku Belki, elastyczne wpłaty i wypłaty oraz brak konieczności czekania do emerytury.
Druga wymaga znacznie większej uwagi: po przekroczeniu limitów pojawia się podatek oparty na wartości aktywów, a nie wyłącznie na faktycznie osiągniętym dochodzie.
Dlatego nie skreślałbym OKI tylko dlatego, że pojawia się w nim nowy podatek.
Nie traktowałbym go również jako rozwiązania, do którego należy bez zastanowienia przenieść wszystkie oszczędności.
Najpierw trzeba policzyć.
W finansach osobistych najdroższe decyzje często podejmujemy nie wtedy, gdy czegoś nie wiemy, lecz wtedy, gdy reagujemy na nagłówki zamiast zrozumieć zasady.
Co powinien zrobić inwestor przed 2027 rokiem?
Nie ma potrzeby podejmowania gwałtownych decyzji.
Warto natomiast już teraz przyjrzeć się strukturze własnych oszczędności.
Ile pieniędzy trzymasz na rachunkach i lokatach?
Ile masz w obligacjach?
Ile inwestujesz na rynku kapitałowym?
Czy wykorzystujesz IKE lub IKZE?
Jaką część majątku rzeczywiście potrzebujesz mieć dostępną natychmiast, a jaką możesz inwestować przez 10–20 lat?
Dopiero odpowiedzi na te pytania pozwolą ocenić, czy OKI będzie dla Ciebie atrakcyjnym rozwiązaniem.
Bo najważniejszą informacją płynącą z tej reformy wcale nie jest to, że pojawia się kolejny podatek.
Znacznie ważniejsze jest to, że zmieniają się zasady podatkowe dotyczące budowania prywatnego kapitału.
A dla osób, które myślą o niezależności finansowej w perspektywie kilkunastu czy kilkudziesięciu lat, takich zmian nie warto ignorować.
Materiał ma charakter edukacyjny i informacyjny. Nie stanowi indywidualnej porady inwestycyjnej ani podatkowej. Przed podjęciem decyzji warto sprawdzić aktualny stan prawny i zasady konkretnego produktu finansowego.
Przeczytaj również
- Co decyzje RPP oznaczają dla domowych budżetów? Część
