Zanim zaczniesz porównywać oferty kredytowe, odpowiedz sobie na dwa pytania: ile bank może Ci pożyczyć i jaką ratę Twój budżet rzeczywiście udźwignie. Te kwoty nie zawsze będą do siebie pasować.
Samodzielna ocena zdolności kredytowej pomaga przygotować się do rozmowy z bankiem, uporządkować zobowiązania i uniknąć decyzji podejmowanej pod presją. Nie zastąpi analizy kredytowej banku, ale pozwoli sprawdzić, czy planowany kredyt mieści się w Twoich możliwościach.
Kwota, którą bank jest gotów pożyczyć, może być wyższa od kwoty, którą możesz spokojnie spłacać z domowego budżetu.
Czym jest zdolność kredytowa?
Zdolność kredytowa oznacza możliwość spłaty kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Przy jej ocenie bank analizuje między innymi dochody, koszty utrzymania gospodarstwa domowego, zobowiązania oraz parametry planowanego finansowania.
Znaczenie mają zarówno wysokość dochodów, jak i ich regularność. Podobne zarobki nie muszą oznaczać podobnej zdolności kredytowej: jedna osoba może utrzymywać się samodzielnie i nie mieć długów, a druga utrzymywać rodzinę oraz spłacać kilka rat.
Własna analiza powinna objąć jeszcze jeden element: miejsce na oszczędności, nieprzewidziane wydatki i ważne cele życiowe. Sama możliwość zapłacenia raty w najbliższym miesiącu to za mało, aby ocenić wieloletnie zobowiązanie.
Zdolność kredytowa a scoring — czym się różnią?
Te pojęcia są ze sobą powiązane, ale opisują inne kwestie.
| Pojęcie | Na jakie pytanie odpowiada? |
|---|---|
| Zdolność kredytowa | Czy Twoja sytuacja finansowa pozwala spłacać planowane zobowiązanie? |
| Historia kredytowa | Jak dotychczas korzystałeś z kredytów i spłacałeś zobowiązania? |
| Scoring kredytowy | Jak model oceny ryzyka szacuje prawdopodobieństwo terminowej spłaty? |
Możesz terminowo regulować wszystkie raty, a mimo to mieć zbyt mały dochód na kolejny kredyt. Z kolei wysokie zarobki nie usuwają problemu zaległości w spłacie.
Ocena punktowa BIK również nie jest decyzją kredytową. Bank uwzględnia własne kryteria i informacje o Twojej sytuacji.
Więcej na ten temat przeczytasz w poradniku: Czym jest scoring kredytowy i jak go poprawić?.
Krok 1. Ustal rzeczywiste i powtarzalne dochody
Zacznij od pieniędzy, które pozostają do dyspozycji gospodarstwa domowego po podatkach i obowiązkowych obciążeniach.
Przejrzyj wpływy z ostatnich miesięcy. Jeżeli Twoje dochody są sezonowe lub mocno się zmieniają, pomocna będzie analiza pełnego roku.
Oddziel:
- stałe wynagrodzenie od premii i nadgodzin;
- regularne zlecenia od jednorazowych projektów;
- dochód z działalności od przychodu firmy;
- powtarzalne wpływy od sprzedaży majątku, prezentów i zwrotów podatku.
Przychód przedsiębiorcy nie jest kwotą, którą można w całości przeznaczyć na utrzymanie i raty. Najpierw trzeba uwzględnić koszty działalności, podatki, składki oraz środki potrzebne do dalszego prowadzenia firmy.
Do własnych obliczeń przyjmij dochód, na którym możesz rozsądnie polegać, a nie wynik najlepszego miesiąca.
Bank może uznać tylko część określonych wpływów albo wymagać dokumentów potwierdzających ich ciągłość. Dlatego przygotuj osobno własne zestawienie dochodów i dokumentację potrzebną do wniosku.
Krok 2. Policz wydatki, które naprawdę ponosisz
Przegląd kosztów zacznij od historii rachunków i płatności kartą. Dopisz także wydatki gotówkowe.
Uwzględnij przede wszystkim:
- mieszkanie, energię, wodę i ogrzewanie;
- żywność oraz środki codziennego użytku;
- transport i utrzymanie samochodu;
- zdrowie, leki i leczenie;
- wydatki na dzieci oraz inne osoby na utrzymaniu;
- ubezpieczenia, abonamenty i subskrypcje;
- regularne zobowiązania rodzinne.
Następnie dodaj koszty, które nie pojawiają się co miesiąc: ubezpieczenie samochodu, przeglądy, wyprawkę szkolną, naprawy czy wyjazdy.
Jeśli na określony wydatek przeznaczasz 2400 zł rocznie, w miesięcznym budżecie uwzględnij 200 zł. Dzięki temu pieniądze odłożone na taki cel nie będą wyglądały jak wolne środki na ratę.
Przy kredycie mieszkaniowym policz przyszłe koszty
Po zakupie mieszkania część obecnych wydatków zniknie, ale pojawią się nowe.
Jeżeli przestaniesz płacić najem, nie dodawaj automatycznie całej tej kwoty do dostępnej raty. Uwzględnij opłaty administracyjne, utrzymanie nieruchomości, ubezpieczenie oraz rezerwę na naprawy.
Osobno zaplanuj koszty zakupu, przeprowadzki i wyposażenia. Nie powinny być finansowane z pieniędzy potrzebnych do bieżącego utrzymania.
Krok 3. Spisz wszystkie raty, limity i odroczone płatności
Przygotuj zestawienie zobowiązań:
| Zobowiązanie | Co sprawdzić? |
|---|---|
| Kredyty i pożyczki | Miesięczna rata, saldo i termin zakończenia spłaty |
| Zakupy ratalne | Pozostałe raty i ich wysokość |
| Karty kredytowe | Przyznany limit, wykorzystane zadłużenie i warunki spłaty |
| Limit w rachunku | Wysokość limitu i wykorzystana kwota |
| Płatności odroczone | Łączna kwota i najbliższe terminy płatności |
| Inne zobowiązania | Regularne obciążenia wpływające na dostępny dochód |
Niewykorzystany limit karty lub debetu również może mieć znaczenie przy ocenie zdolności kredytowej. Bank może uwzględniać możliwość skorzystania z tych środków. Sposób przeliczenia limitu na obciążenie zależy od instytucji.
Jeżeli planujesz rezygnację z niepotrzebnego produktu, sprawdź procedurę jego zamknięcia i potwierdź zakończenie umowy. Samo spłacenie zadłużenia albo zaprzestanie korzystania z karty nie zawsze oznacza zamknięcie limitu.
Nie pomijaj drobnych zakupów odroczonych. Kilka płatności przypadających w tym samym tygodniu może mocno obciążyć budżet.
Krok 4. Oszacuj ratę mieszczącą się w budżecie
W domowej analizie możesz zastosować następujący schemat:
Powtarzalne dochody netto − koszty życia − obecne raty − rezerwy na wydatki nieregularne − planowane oszczędności = kwota pozostająca na nową ratę i dodatkowy margines.
Nie jest to bankowy wzór na zdolność kredytową. To sposób sprawdzenia, ile miejsca masz we własnym budżecie.
Przykład: gospodarstwo domowe planujące kredyt
Załóżmy, że gospodarstwo domowe ma 10 000 zł powtarzalnego dochodu netto. Po uwzględnieniu planowanej zmiany mieszkaniowej jego budżet wygląda następująco:
| Pozycja | Kwota miesięczna |
|---|---|
| Dochód netto | 10 000 zł |
| Koszty życia i utrzymania mieszkania, bez nowej raty | 5200 zł |
| Obecne raty | 600 zł |
| Odkładanie na wydatki roczne i nieregularne | 500 zł |
| Regularne oszczędności | 1000 zł |
| Kwota pozostająca na nową ratę i dodatkowy margines | 2700 zł |
Jeśli rozważana rata wynosi 2200 zł, po jej zapłaceniu pozostaje 500 zł dodatkowego marginesu, poza wcześniej zaplanowanymi oszczędnościami i rezerwami.
Przy racie 2700 zł cały pozostały margines znika. Budżet może się formalnie zamykać, ale staje się bardziej podatny na błędy w szacunkach i wzrost wydatków.
Ten przykład nie oznacza, że rata 2200 zł będzie odpowiednia dla każdej rodziny o dochodzie 10 000 zł. Znaczenie mają między innymi stabilność zatrudnienia, liczba osób na utrzymaniu, zdrowie oraz zgromadzone oszczędności.
Nie ma jednego procentu dochodu, który gwarantuje bezpieczną ratę wszystkim kredytobiorcom.
Krok 5. Sprawdź, co się stanie w gorszym miesiącu
Kredyt trzeba spłacać również wtedy, gdy sytuacja odbiega od planu. Dlatego przelicz kilka wariantów:
- dochód gospodarstwa domowego spada o 10–20%;
- koszty życia rosną o kilkaset złotych;
- pojawia się większy wydatek na leczenie lub naprawę;
- jedna z osób czasowo przestaje zarabiać;
- rata wzrasta, jeśli warunki umowy dopuszczają zmianę oprocentowania.
W poprzednim przykładzie spadek dochodu o 10% oznacza 1000 zł mniej miesięcznie. Przy racie 2200 zł gospodarstwo musiałoby ograniczyć inne pozycje budżetu lub sięgnąć do rezerwy.
Sprawdź, jak długo można utrzymać spłatę w takich warunkach. Czy wystarczy ograniczyć wydatki uznaniowe, czy od razu potrzebna byłaby kolejna pożyczka?
Przy kredycie ze stopą okresowo stałą uwzględnij również moment zakończenia okresu obowiązywania ustalonej stopy. Nie zakładaj z góry, że kolejne warunki będą korzystniejsze.
Wykonaj próbę przyszłej raty
Przez kilka miesięcy odkładaj kwotę odpowiadającą dodatkowemu obciążeniu po zaciągnięciu kredytu.
Jeżeli po zakupie mieszkania najem zostanie zastąpiony ratą, porównaj pełne obecne i przyszłe koszty mieszkaniowe. Odkładaj różnicę między nimi.
Taka próba pokaże, czy założenia budżetu są realistyczne. Dodatkowo zwiększy oszczędności przed podjęciem zobowiązania.
Krok 6. Sprawdź dane w BIK
Przed złożeniem wniosku warto sprawdzić, czy informacje o Twoich zobowiązaniach są prawidłowe.
Raport BIK pozwala przejrzeć historię kredytową, informacje o spłatach i opóźnieniach oraz dane o zobowiązaniach przekazanych do BIK. Zawiera również informacje z BIG InfoMonitor. Ocena punktowa jest dostępna, jeśli może zostać wyliczona.
Zwróć uwagę na:
- zobowiązania, których nie rozpoznajesz;
- błędnie wykazane zaległości;
- dane o spłaconych kredytach wymagające aktualizacji;
- aktywne produkty, o których zapomniałeś.
Jeśli zauważysz błąd, skontaktuj się z instytucją, która przekazała dane, i wyjaśnij sprawę przed złożeniem wniosku.
Sam raport nie wylicza kwoty, którą konkretny bank zgodzi się pożyczyć. BIK udostępnia także Analizator Kredytowy, ale jego wynik również nie jest decyzją banku.
Nie zaciągaj niepotrzebnego kredytu wyłącznie po to, aby „zbudować historię”. Najpierw oceń sens zobowiązania i jego koszt. Terminowe opłacanie zwykłych rachunków również nie jest tym samym co historia spłaty kredytów w BIK.
Krok 7. Skorzystaj z kalkulatora i porównaj wynik z oceną banku
Kalkulator zdolności kredytowej pomaga wstępnie sprawdzić, jak na wynik wpływają dochody, zobowiązania, okres spłaty czy liczba osób w gospodarstwie domowym.
Nie zna jednak wszystkich zasad stosowanych przez bank i może przyjmować inne koszty utrzymania niż Twoje rzeczywiste wydatki.
Dlatego:
- Wprowadź rzetelne dane, bez zaniżania kosztów.
- Sprawdź założenia dotyczące oprocentowania i okresu spłaty.
- Porównaj kilka wariantów kwoty kredytu.
- Zestaw proponowaną ratę z własnym budżetem.
- Potwierdź możliwości finansowania w banku.
Nie traktuj najwyższego wyniku kalkulatora jako docelowego budżetu zakupu.
Dłuższy okres spłaty może obniżyć ratę i poprawić wynik analizy zdolności, ale przy porównywalnych pozostałych warunkach zwykle oznacza wyższy łączny koszt odsetek.
Dlaczego bank może ocenić Twoją sytuację inaczej?
Banki mogą różnić się między innymi sposobem uznawania dochodów, wymaganym okresem ich uzyskiwania, założeniami dotyczącymi kosztów utrzymania i oceną zobowiązań.
Znaczenie mają również parametry finansowania: kwota, okres, rodzaj rat i oprocentowania, a przy kredycie hipotecznym także wkład własny oraz nieruchomość stanowiąca zabezpieczenie.
Dlatego odmowa w jednej instytucji nie przesądza o wyniku w każdej innej. Z kolei wstępna pozytywna kalkulacja nie gwarantuje zawarcia umowy.
Rozmowa z pośrednikiem kredytowym może ułatwić porównanie możliwości. Zapytaj jednak, z jakimi bankami współpracuje, jak jest wynagradzany i czy ponosisz opłaty. Przed podpisaniem dokumentów samodzielnie sprawdź warunki i całkowity koszt kredytu.
Jak poprawić swoją sytuację przed wnioskiem?
Najbardziej użyteczne działania to te, które wzmacniają również domowy budżet:
- uporządkowanie zaległości i terminowa spłata zobowiązań;
- ograniczenie zbędnych rat oraz zakupów odroczonych;
- rozważenie zamknięcia niepotrzebnych limitów;
- ustabilizowanie i udokumentowanie dochodów;
- zbudowanie rezerwy finansowej;
- zmniejszenie planowanej kwoty kredytu.
Nie przeznaczaj wszystkich oszczędności na spłatę drobnych zobowiązań lub zwiększenie wkładu własnego bez sprawdzenia, ile pieniędzy pozostanie na nieprzewidziane wydatki.
Podobnie nie wybieraj konsolidacji wyłącznie dlatego, że nowa rata jest niższa. Niższe miesięczne obciążenie może wynikać z wydłużenia spłaty i wiązać się z wyższym kosztem całkowitym.
Czasami rozsądniejszym krokiem będzie tańszy zakup albo odłożenie decyzji. To także sposób na zachowanie kontroli nad finansami.
Kredyt a niezależność finansowa
Kredyt może pomagać w realizacji ważnych celów, ale jego rata konkuruje z innymi potrzebami: oszczędzaniem, przygotowaniem do emerytury, rozwojem zawodowym i utrzymaniem rezerwy.
Przed decyzją sprawdź, czy po zaciągnięciu zobowiązania nadal będziesz mieć możliwość:
- regularnego odkładania pieniędzy;
- pokrywania większych wydatków bez nowych pożyczek;
- poradzenia sobie z czasowym spadkiem dochodu;
- podejmowania ważnych decyzji zawodowych i rodzinnych.
Przy zakupie mieszkania pomocny będzie także poradnik: Kredyt hipoteczny a niezależność finansowa — jak to pogodzić?.
Najczęstsze pytania o ocenę zdolności kredytowej
Czy mogę samodzielnie obliczyć zdolność kredytową?
Możesz oszacować własne możliwości spłaty i skorzystać z kalkulatorów. Dokładny wynik bankowej analizy zależy jednak od zasad instytucji, dokumentów i parametrów kredytu.
Czy wysoka ocena BIK gwarantuje kredyt?
Nie. Ocena punktowa nie zastępuje analizy dochodów, wydatków, zobowiązań oraz pozostałych warunków wymaganych przez bank.
Czy niewykorzystywana karta kredytowa może obniżać zdolność?
Tak, przyznany limit może zostać uwzględniony w analizie mimo braku zadłużenia. Sposób jego traktowania należy sprawdzić w konkretnym banku.
Czy lepiej wybrać najdłuższy możliwy okres spłaty?
Dłuższy okres może zmniejszyć ratę, ale trzeba porównać również całkowity koszt. Wybór powinien uwzględniać zarówno miesięczny budżet, jak i koszt finansowania w całym okresie umowy.
Czy warto pożyczyć maksymalną kwotę proponowaną przez bank?
Decyzję oprzyj na rzeczywistych potrzebach i własnym budżecie. Maksymalna dostępna kwota nie jest zaleceniem, ile należy pożyczyć.
Zanim złożysz wniosek
Zapisz trzy liczby: powtarzalny miesięczny dochód, pełne koszty gospodarstwa domowego i ratę, po której pozostają środki na oszczędności oraz nieprzewidziane wydatki.
Następnie sprawdź, co stanie się z budżetem przy niższym dochodzie lub wyższych kosztach. Dopiero z takim przygotowaniem porównuj oferty.
Dobrze dobrany kredyt powinien mieścić się w Twoim życiu także wtedy, gdy sytuacja przestaje układać się zgodnie z planem.
