Aktualizacja: 24 października 2026 r.
Czy polski system emerytalny zmierza w kierunku zrównania świadczeń? Czy osoby, które przez kilkadziesiąt lat odprowadzały wysokie składki, mogą w przyszłości otrzymywać emerytury niewiele wyższe od tych, którzy wpłacali do systemu znacznie mniej?
Pytania te powróciły wraz z propozycją prezydenta Karola Nawrockiego dotyczącą zmiany zasad waloryzacji emerytur i rent. Projekt „Godna emerytura” zakłada wprowadzenie gwarantowanej minimalnej kwoty podwyżki świadczeń, niezależnie od tego, czy standardowa waloryzacja procentowa zapewnia odpowiednio wysoki wzrost.
Na pierwszy rzut oka rozwiązanie wydaje się proste: osoby otrzymujące najniższe emerytury miałyby zyskać dodatkową ochronę przed rosnącymi kosztami życia.
Jednak za tą propozycją kryje się znacznie szerszy problem. Jak pogodzić solidarność społeczną z zasadą, że wysokość emerytury powinna zależeć od zgromadzonych składek?
Przyjrzyjmy się faktom, liczbom i możliwym konsekwencjom proponowanych zmian.
Jak działa obecny system emerytalny w Polsce?
Polski powszechny system emerytalny opiera się na zasadzie zdefiniowanej składki. Oznacza to, że wysokość przyszłego świadczenia zależy przede wszystkim od kapitału emerytalnego zgromadzonego na koncie i subkoncie ubezpieczonego oraz średniego dalszego trwania życia przyjętego do obliczenia emerytury.
W uproszczeniu można przedstawić to następująco:
Emerytura = zgromadzony i zwaloryzowany kapitał emerytalny / średnie dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach.
Im większy kapitał zgromadzony w ZUS, tym wyższe świadczenie można otrzymać, przy pozostałych warunkach niezmienionych.
Istotne znaczenie ma również moment przejścia na emeryturę. Dłuższa aktywność zawodowa może zwiększyć zgromadzony kapitał i zmniejszyć liczbę miesięcy przyjętą do obliczenia świadczenia.
System zawiera jednak także element solidarności społecznej. Jednym z nich jest gwarancja minimalnej emerytury dla osób spełniających ustawowe warunki.
W przypadku powszechnego systemu ZUS wymagany jest odpowiedni staż ubezpieczeniowy: zasadniczo 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie zapewnia automatycznie prawa do podwyższenia świadczenia do ustawowego minimum.
Dlatego w Polsce występują również emerytury niższe od najniższej gwarantowanej kwoty.
Więcej o ograniczeniach obecnego systemu pisaliśmy w artykule Emerytura z ZUS – dlaczego nie wystarczy?.
Na czym polega propozycja Karola Nawrockiego?
3 listopada 2025 roku prezydent Karol Nawrocki przedstawił i podpisał projekt inicjatywy ustawodawczej „Godna emerytura”.
Głównym założeniem projektu jest wprowadzenie mechanizmu, który łączy waloryzację procentową z gwarantowaną minimalną kwotą podwyżki.
Według pierwotnych założeń minimalny wzrost świadczenia w 2026 roku miał wynosić 150 zł brutto miesięcznie dla osób objętych projektowanymi przepisami.
Jeżeli podwyżka wynikająca ze standardowej waloryzacji procentowej byłaby niższa, różnica zostałaby uzupełniona do gwarantowanego poziomu.
Jeżeli natomiast waloryzacja procentowa zapewniałaby podwyżkę wyższą niż 150 zł, obowiązywałaby kwota wynikająca z tego wyliczenia.
Projekt przewiduje również coroczną waloryzację gwarantowanej kwoty podwyżki oraz okresowy przegląd tego mechanizmu.
Ważne: projekt nie przewiduje przyznania wszystkim emerytom identycznego świadczenia. Nie oznacza również, że każda osoba pobierająca emeryturę niższą od ustawowego minimum automatycznie otrzyma gwarantowaną podwyżkę. Zakres stosowania nowych zasad zależy od szczegółowych przepisów.
Czy nowe zasady już obowiązują?
Nie należy utożsamiać przedstawienia projektu ustawy z jego wejściem w życie.
W marcu 2026 roku waloryzację przeprowadzono według dotychczasowych zasad procentowych. Wskaźnik wyniósł 105,3%, co oznaczało wzrost świadczeń o 5,3%.
Najniższa emerytura wzrosła z 1878,91 zł do 1978,49 zł brutto.
Oznacza to, że rzeczywista podwyżka najniższej emerytury wyniosła 99,58 zł brutto, a nie proponowane 150 zł.
Projekt „Godna emerytura” należy więc analizować jako propozycję zmiany mechanizmu waloryzacji, a nie jako rozwiązanie zastosowane podczas marcowej waloryzacji 2026 roku.
Waloryzacja procentowa a kwotowo-procentowa – przykłady
Najłatwiej zrozumieć różnicę między tymi rozwiązaniami, porównując konkretne kwoty.
Załóżmy, że dwie osoby otrzymują emerytury w wysokości 2000 zł i 5000 zł brutto.
Przy waloryzacji procentowej wynoszącej 5,3% pierwsza osoba otrzyma podwyżkę o 106 zł, a druga o 265 zł.
Procentowo obie emerytury wzrosną w takim samym stopniu. Kwotowo jednak podwyżka wyższego świadczenia będzie znacznie większa.
A jak wyglądałoby to przy gwarantowanej podwyżce wynoszącej co najmniej 150 zł?
| Emerytura przed waloryzacją | Podwyżka 5,3% | Podwyżka z minimum 150 zł |
|---|---|---|
| 2000 zł | 106 zł | 150 zł |
| 2500 zł | 132,50 zł | 150 zł |
| 3000 zł | 159 zł | 159 zł |
| 4000 zł | 212 zł | 212 zł |
| 5000 zł | 265 zł | 265 zł |
Tabela przedstawia uproszczoną symulację matematyczną na podstawie wskaźnika waloryzacji z 2026 roku i pierwotnej kwoty proponowanej podwyżki. Nie przedstawia rzeczywistych wypłat ani wszystkich szczegółowych warunków projektu.
W tym przykładzie gwarantowana podwyżka miałaby znaczenie przede wszystkim dla osób otrzymujących świadczenia poniżej około 2830 zł brutto.
Powyżej tej granicy standardowa waloryzacja procentowa zapewniałaby podwyżkę wyższą niż 150 zł.
To pokazuje, że proponowany mechanizm nie prowadzi do bezpośredniego zrównania emerytur. Zmniejsza natomiast różnice pomiędzy świadczeniami w określonym zakresie.
Czy propozycja oznacza stopniowe zrównanie emerytur?
Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy rozróżnić dwa pojęcia: zrównanie oraz spłaszczenie świadczeń.
Zrównanie emerytur oznaczałoby sytuację, w której osoby o bardzo różnej historii składkowej otrzymują jednakową emeryturę.
Spłaszczenie emerytur polega natomiast na zmniejszeniu różnic pomiędzy świadczeniami, bez konieczności doprowadzenia ich do jednakowej wysokości.
Proponowany mechanizm minimalnej podwyżki może powodować spłaszczenie części świadczeń.
Przykładowo osoba pobierająca emeryturę w wysokości 2000 zł otrzymałaby w naszej symulacji podwyżkę o 150 zł, czyli 7,5%.
Osoba z emeryturą 5000 zł otrzymałaby podwyżkę o 265 zł, czyli 5,3%.
W efekcie niższa emerytura wzrosłaby procentowo szybciej.
Nie oznacza to jednak, że po waloryzacji obie osoby otrzymywałyby podobne kwoty. Pierwsza miałaby 2150 zł, a druga 5265 zł brutto.
Różnica nadal pozostawałaby znacząca.
Czy wieloletnie stosowanie takiego mechanizmu zmieniłoby strukturę emerytur?
To zależy od przyszłych wskaźników waloryzacji, wysokości gwarantowanej podwyżki oraz zasad jej naliczania.
Jeżeli osoby otrzymujące niższe emerytury regularnie uzyskiwałyby wyższy procentowy wzrost świadczeń, relacje między poszczególnymi grupami emerytów mogłyby stopniowo się zmieniać.
Nie można jednak na tej podstawie stwierdzić, że wszystkie emerytury ostatecznie się zrównają.
Warto również zwrócić uwagę na konstrukcję projektu. Przewidziane w nim uzupełnienie podwyżki nie jest traktowane identycznie jak standardowa kwota emerytury stanowiąca podstawę kolejnej waloryzacji.
Dlatego wieloletnich skutków rozwiązania nie można prawidłowo obliczać przez proste dodawanie tej samej kwoty do emerytury w każdym kolejnym roku.
Dlaczego pojawiła się propozycja zmiany waloryzacji?
Jednym z najważniejszych problemów polskiego systemu emerytalnego jest sytuacja osób otrzymujących niskie świadczenia.
Dla emeryta dysponującego niewielkim dochodem nawet kilkudziesięciozłotowa różnica w miesięcznej podwyżce może mieć znaczenie.
Wydatki na żywność, energię, mieszkanie czy leki stanowią często istotną część budżetu seniorów.
Waloryzacja procentowa zapewnia wszystkim świadczeniom ten sam procentowy wzrost, ale nie oznacza identycznej kwoty podwyżki.
Właśnie dlatego pojawiają się propozycje wprowadzenia dodatkowej ochrony najniższych emerytur.
Zwolennicy takich rozwiązań podkreślają znaczenie ograniczania ubóstwa wśród seniorów i potrzebę zapewnienia minimalnego poziomu bezpieczeństwa finansowego.
Krytycy zwracają natomiast uwagę na koszty dla finansów publicznych oraz możliwe osłabienie związku pomiędzy wysokością składek a otrzymywanym świadczeniem.
Obie kwestie mają znaczenie dla oceny długoterminowych skutków zmian.
Jakie mogą być korzyści z gwarantowanej podwyżki emerytur?
Większa ochrona osób otrzymujących niskie świadczenia
Pierwszym możliwym skutkiem jest poprawa sytuacji finansowej części emerytów o najniższych dochodach.
Jeżeli waloryzacja procentowa daje podwyżkę o 100 zł, a nowe przepisy zapewniają 150 zł, dodatkowe 50 zł miesięcznie oznacza 600 zł w skali roku.
Dla osoby dysponującej niewielkim budżetem może to być zauważalna różnica.
Nie oznacza to jednak automatycznego wyeliminowania ubóstwa emerytalnego. Wiele zależy od poziomu cen, kosztów utrzymania i sytuacji konkretnego gospodarstwa domowego.
Zmniejszenie różnic w tempie wzrostu świadczeń
Mechanizm minimalnej podwyżki pozwala zwiększyć procentowy wzrost niższych emerytur bez ograniczania standardowej waloryzacji świadczeń wyższych.
Może to prowadzić do zmniejszenia relatywnych różnic między częścią świadczeń.
Większa przewidywalność minimalnego wzrostu dochodów
Gwarantowana minimalna kwota podwyżki mogłaby ułatwiać planowanie wydatków osobom otrzymującym najniższe świadczenia.
Należy jednak pamiętać, że wysokość przyszłych podwyżek zależałaby od ostatecznych przepisów oraz zasad waloryzacji kwoty gwarantowanej.
Jakie problemy może powodować nowy mechanizm?
Osłabienie związku pomiędzy składkami a wysokością podwyżek
W obecnym systemie wysokość emerytury zależy przede wszystkim od zgromadzonego kapitału.
Osoba, która odprowadzała wyższe składki lub dłużej pracowała, może otrzymać wyższe świadczenie.
Gwarantowana minimalna podwyżka wprowadza dodatkowy element redystrybucyjny na etapie waloryzacji.
Nie zmienia bezpośrednio sposobu obliczania emerytury w momencie jej przyznania, ale wpływa na późniejszy wzrost części świadczeń.
W dłuższej perspektywie może to zmieniać proporcje między emeryturami.
Dodatkowe koszty dla finansów publicznych
Podwyższenie świadczeń ponad poziom wynikający ze standardowej waloryzacji oznacza dodatkowe wydatki.
Ich wysokość zależy od liczby uprawnionych osób, struktury wypłacanych emerytur, wskaźników waloryzacji oraz szczegółowej konstrukcji nowych przepisów.
W przypadku rozwiązania obowiązującego przez wiele lat należy uwzględnić nie tylko koszt pierwszego roku, ale również zobowiązania w kolejnych okresach.
Ważne jest zatem pytanie o trwałe źródła finansowania.
Ryzyko narastania napięć między grupami emerytów
Osoby otrzymujące świadczenia wyższe od przeciętnych mogą postrzegać dodatkowe podwyżki najniższych emerytur jako ograniczenie znaczenia wieloletniego opłacania składek.
Z kolei osoby pobierające najniższe świadczenia mogą argumentować, że sam mechanizm procentowy nie zapewnia im wystarczającej ochrony przed kosztami utrzymania.
Jest to konflikt pomiędzy dwiema zasadami: ekwiwalentnością składek i solidarnością społeczną.
Projekt nie eliminuje tego napięcia, lecz proponuje inne rozłożenie akcentów.
Czy „Godna emerytura” to krok w stronę emerytury obywatelskiej?
W debacie publicznej pojawia się również koncepcja emerytury obywatelskiej.
Zakłada ona, w jednym z najczęściej omawianych wariantów, wypłacanie określonego świadczenia podstawowego osobom spełniającym warunki, na przykład dotyczące wieku i zamieszkania.
W takim modelu wysokość świadczenia podstawowego nie musi być bezpośrednio uzależniona od sumy składek odprowadzonych przez daną osobę.
To zasadnicza różnica w porównaniu z obecnym polskim systemem.
Projekt „Godna emerytura” nie zakłada zastąpienia emerytur składkowych jednakowym świadczeniem obywatelskim.
Dotyczy zasad podwyższania części już wypłacanych świadczeń.
Można więc mówić o wzmocnieniu elementu solidarnościowego, ale nie o wprowadzeniu emerytury obywatelskiej.
Szersze omówienie tego modelu znajduje się w artykule Emerytura obywatelska – szansa czy zagrożenie?.
Co proponowane zmiany oznaczają dla młodszych pokoleń?
Dla osób, które dopiero rozpoczynają karierę zawodową, najważniejsza jest przewidywalność zasad systemu emerytalnego.
Obecnie wysokość przyszłej emerytury zależy od wielu czynników, w tym wynagrodzenia, okresów opłacania składek, wieku zakończenia aktywności zawodowej i przyszłych zasad waloryzacji.
Nie można również pomijać zmian demograficznych.
Starzenie się społeczeństwa oznacza rosnącą liczbę osób pobierających świadczenia w relacji do populacji w wieku produkcyjnym.
Nie przesądza to automatycznie o niewypłacalności ZUS, ale stawia przed państwem pytania dotyczące finansowania emerytur, aktywności zawodowej i wysokości przyszłych świadczeń.
Każda zmiana systemu waloryzacji powinna być zatem rozpatrywana nie tylko z perspektywy obecnych emerytów, ale również osób, które przejdą na emeryturę za 20 lub 30 lat.
O ryzyku nadmiernego polegania na przyszłych świadczeniach pisaliśmy w artykule Młodzi Polacy żyją w emerytalnej iluzji.
Czy można pogodzić solidarność społeczną z systemem składkowym?
Nie istnieje jeden mechanizm, który automatycznie rozwiązuje wszystkie problemy systemu emerytalnego.
Możliwe są różne kierunki zmian.
Pierwszym jest utrzymanie waloryzacji procentowej i kierowanie dodatkowej pomocy do seniorów o najniższych dochodach za pomocą odrębnych instrumentów wsparcia.
Drugim jest wprowadzenie gwarantowanej minimalnej podwyżki, tak jak przewiduje projekt „Godna emerytura”.
Trzecim kierunkiem mogłoby być szersze przeprojektowanie systemu, na przykład poprzez zmianę zasad gwarantowania świadczeń minimalnych.
Każde z tych rozwiązań wymaga odpowiedzi na kilka pytań.
Czy dodatkowa pomoc powinna zależeć od wysokości samej emerytury, czy od całkowitych dochodów gospodarstwa domowego?
Jak zachować motywację do legalnego zatrudnienia i odprowadzania składek?
Jak sfinansować nowe świadczenia bez nadmiernego obciążania przyszłych pokoleń?
I wreszcie: jaki poziom zabezpieczenia na starość państwo powinno gwarantować każdemu obywatelowi?
To pytania wykraczające poza samą waloryzację.
Co powinien zrobić przyszły emeryt?
Niezależnie od kierunku zmian ustawowych warto podejmować decyzje finansowe w oparciu o obowiązujące zasady, a nie wyłącznie o zapowiedzi polityczne.
Sprawdź prognozę swojej emerytury
Na Platformie Usług Elektronicznych ZUS, dostępnej w ramach eZUS, można sprawdzić informacje o zgromadzonych składkach i kapitale emerytalnym.
Prognozowana wysokość świadczenia nie jest gwarancją przyszłej wypłaty, ale może pomóc w ocenie sytuacji.
Nie zakładaj, że przyszłe podwyżki rozwiążą wszystkie problemy
Waloryzacja służy ograniczaniu skutków zmian cen i uwzględnianiu części wzrostu wynagrodzeń.
Nie jest jednak mechanizmem gwarantującym każdemu emerytowi określony poziom życia.
Buduj własne zabezpieczenie finansowe
Oszczędności, odpowiednio dobrane inwestycje i ograniczenie zadłużenia przed zakończeniem aktywności zawodowej mogą zwiększyć niezależność finansową.
Ważne, aby decyzje inwestycyjne uwzględniały wiek, sytuację rodzinną, tolerancję ryzyka i planowany termin wykorzystania pieniędzy.
Praktyczne sposoby przygotowania własnego zabezpieczenia opisaliśmy w poradniku Znasz sposoby na skuteczne oszczędzanie na emeryturę?.
Najczęściej zadawane pytania – FAQ
Czy Karol Nawrocki proponuje jednakowe emerytury dla wszystkich?
Nie. Projekt „Godna emerytura” dotyczy wprowadzenia gwarantowanej minimalnej kwoty waloryzacji dla określonych świadczeń. Nie przewiduje zastąpienia wszystkich emerytur jednakową kwotą.
Czy każdy emeryt otrzyma dodatkowe 150 zł?
Nie. Kwota 150 zł była pierwotnie proponowanym minimum podwyżki, a nie dodatkiem wypłacanym wszystkim emerytom ponad standardową waloryzację. Projekt przewiduje także wyłączenia i szczególne zasady dotyczące określonych świadczeń.
Czy waloryzacja w 2026 roku wyniosła 150 zł?
Nie. Od 1 marca 2026 roku obowiązywała waloryzacja procentowa wynosząca 5,3%. Kwota podwyżki zależała od wysokości świadczenia.
Czy osoby z wyższymi emeryturami straciłyby część świadczenia?
Sam mechanizm gwarantowanej minimalnej podwyżki nie przewiduje obniżania dotychczasowych emerytur. Świadczenia, dla których podwyżka procentowa byłaby wyższa od minimum, nadal rosłyby według zasad procentowych.
Czy projekt oznacza wprowadzenie emerytury obywatelskiej?
Nie. Emerytura obywatelska to odmienna koncepcja organizacji zabezpieczenia emerytalnego. Projekt „Godna emerytura” dotyczy mechanizmu waloryzacji świadczeń.
Czy niższe emerytury mogą rosnąć szybciej niż wyższe?
Tak. Jeżeli minimalna gwarantowana podwyżka jest wyższa od kwoty wynikającej ze standardowej waloryzacji procentowej, świadczenie objęte gwarancją może wzrosnąć procentowo szybciej.
Podsumowanie. Czy Polska zmierza w stronę zrównania emerytur?
Projekt „Godna emerytura” ponownie otworzył dyskusję o tym, jakie zasady powinny obowiązywać w polskim systemie emerytalnym.
Proponowany mechanizm minimalnej waloryzacji nie oznacza bezpośredniego zrównania świadczeń. Może jednak zmieniać proporcje pomiędzy częścią emerytur, zwiększając procentowy wzrost tych najniższych.
Dla obecnych emerytów istotne jest, czy nowe rozwiązanie zapewni dodatkową ochronę dochodów i jak zostanie sfinansowane.
Dla przyszłych emerytów równie ważne pozostaje zachowanie przejrzystych zasad naliczania świadczeń oraz przewidywalności całego systemu.
Najważniejszy wniosek jest taki: waloryzacja emerytur nie jest jedynie technicznym sposobem podnoszenia świadczeń. To również decyzja o tym, jak państwo rozkłada odpowiedzialność finansową i solidarność między różnymi grupami społecznymi.
Niezależnie od przyszłych decyzji ustawodawcy warto pamiętać, że bezpieczeństwo finansowe na emeryturze zależy nie tylko od rozwiązań państwowych, ale również od własnych decyzji podejmowanych w czasie aktywności zawodowej.
Dlatego przygotowania do emerytury nie warto odkładać na ostatnie lata przed zakończeniem pracy.
Przeczytaj również
Źródła i materiały
- Kancelaria Prezydenta RP – inicjatywa ustawodawcza „Godna emerytura”, 3 listopada 2025 r.: https://www.prezydent.pl/prawo/inicjatywy-ustawodawcze/sochaczew-podpisanie-przez-prezydenta-rp-projektu-inicjatywy-ustawodawczej-godna-emerytura,109546
- Kancelaria Prezydenta RP – uzasadnienie projektu ustawy: https://www.prezydent.pl/storage/file/core_files/2025/11/4/b6012bdbedfce93bc0f3a389f444b1a2/Uzasadnienie%20do%20projketu%20ustawy.pdf
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych – „Od marca emerytury i renty w górę”, 13 lutego 2026 r.: https://www.zus.pl
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych – „Struktura wysokości świadczeń wypłacanych przez ZUS po waloryzacji w marcu 2026 r.”: https://www.zus.pl
Artykuł ma charakter edukacyjny i informacyjny. Opis projektu ustawy nie stanowi informacji o jego wejściu w życie. Symulacje mają charakter poglądowy.
