Planowanie emerytury warto rozpocząć od prostego pytania: z czego będę utrzymywać się po zakończeniu pracy? Odpowiedź nie powinna ograniczać się do przewidywanej emerytury z ZUS. Znaczenie mają również własne oszczędności, koszty mieszkania, zadłużenie, zdrowie oraz potrzeby najbliższych.
Nie musisz od razu dysponować dużym kapitałem ani znać wszystkich instrumentów finansowych. Na początek potrzebujesz obrazu swojej sytuacji, realnego celu i kwoty, którą możesz regularnie odkładać.
W tym poradniku przejdziesz przez kolejne etapy: od oszacowania przyszłych wydatków, przez wybór sposobu oszczędzania, aż po przygotowanie zasad korzystania ze zgromadzonych pieniędzy.
Kiedy zacząć planowanie emerytury?
Najlepiej zacząć wtedy, gdy pojawiają się pierwsze regularne dochody. Długi czas oszczędzania pozwala rozłożyć wysiłek na więcej lat. Daje też możliwość stopniowego zwiększania wpłat wraz ze wzrostem wynagrodzenia.
Nie oznacza to jednak, że po czterdziestce czy pięćdziesiątce jest za późno. Przy krótszym czasie do emerytury większego znaczenia nabierają wysokość oszczędności, kontrola wydatków, ograniczenie zadłużenia i realistyczny termin zakończenia pracy.
Spójrz na prosty przykład. Osoba odkładająca 300 zł miesięcznie przez 30 lat wpłaci łącznie 108 000 zł. Przy tej samej miesięcznej kwocie przez 15 lat uzbiera z wpłat 54 000 zł. To porównanie nie uwzględnia zysków, kosztów, podatków ani inflacji — pokazuje wyłącznie znaczenie czasu.
Jeżeli oszczędności przynoszą dochód, a zyski pozostają zainwestowane, może dodatkowo działać procent składany. Wynik zależy jednak od wybranych inwestycji, ich kosztów i sytuacji rynkowej. Sam długi okres oszczędzania nie gwarantuje zysku.
Zacznij od sprawdzenia swojej sytuacji finansowej
Zanim wybierzesz konto emerytalne lub fundusz, przygotuj zestawienie tego, co już masz i jakie zobowiązania musisz spłacić. Uwzględnij oszczędności na rachunkach, lokaty, obligacje, inwestycje oraz środki w programach emerytalnych.
Osobno zapisz kredyty i pożyczki: saldo zadłużenia, miesięczną ratę, koszt oraz przewidywaną datę zakończenia spłaty. Kredyt, który pozostanie z Tobą na emeryturze, może istotnie zwiększać przyszłe wydatki.
Oddziel przy tym trzy cele:
- pieniądze na bieżące rachunki i przewidywalne wydatki;
- fundusz awaryjny na nieoczekiwane zdarzenia;
- kapitał przeznaczony na emeryturę.
To rozróżnienie pomaga uniknąć sytuacji, w której każda naprawa samochodu lub utrata części dochodów zmusza Cię do wycofywania inwestycji emerytalnych.
Jeżeli masz kosztowne zadłużenie konsumpcyjne, jego ograniczenie może być pilniejsze niż zwiększanie ryzykownych inwestycji. Oceń jednak całość sytuacji, w tym płynność finansową i ewentualny udział pracodawcy w oszczędzaniu.
Więcej o przygotowaniu rezerwy przeczytasz w artykule Dlaczego warto mieć fundusz awaryjny i jak go zaplanować?.
Sprawdź prognozę emerytury z ZUS
Kolejnym krokiem jest sprawdzenie danych zapisanych na koncie w ZUS i przygotowanie prognozy świadczenia. Możesz skorzystać z kalkulatora ZUS, a przy zbliżającym się terminie emerytury także z pomocy doradcy emerytalnego.
Prognoza pozwala ocenić punkt wyjścia, ale nie jest obietnicą konkretnej wypłaty. Jej wynik zależy między innymi od przyszłych składek, waloryzacji, przyjętych założeń i wieku zakończenia pracy. Kalkulator ZUS przedstawia kwotę brutto.
Zwróć szczególną uwagę na porównywalność liczb. Dzisiejszych wydatków nie należy bezpośrednio porównywać z nominalną kwotą świadczenia przewidywaną za kilkanaście lub kilkadziesiąt lat. Najpierw trzeba sprowadzić obie wartości do wspólnej siły nabywczej i uwzględnić potrącenia od świadczenia.
Warto przygotować kilka wariantów, w tym mniej korzystny. Dzięki temu plan nie będzie uzależniony od jednej optymistycznej prognozy.
Szersze omówienie tego zagadnienia znajdziesz w artykule Emerytura z ZUS – dlaczego nie wystarczy?.
Oszacuj przyszłe wydatki i lukę emerytalną
Zamiast przyjmować przypadkową kwotę potrzebną na emeryturę, zacznij od obecnego budżetu. Zastanów się, które koszty mogą zniknąć, a które pozostaną lub wzrosną.
Być może zakończysz spłatę kredytu i ograniczysz dojazdy do pracy. Jednocześnie mogą zwiększyć się wydatki na leczenie, rehabilitację, pomoc w codziennych czynnościach czy utrzymanie mieszkania. Nie zakładaj automatycznie, że życie na emeryturze będzie znacznie tańsze.
Uwzględnij także wydatki nieregularne. Remont, wymiana sprzętu czy większy wydatek zdrowotny nie pojawiają się co miesiąc, ale nadal wymagają pieniędzy. Przewidywane roczne koszty możesz podzielić przez 12 i dopisać do miesięcznego planu.
Luka emerytalna to różnica między planowanymi wydatkami a przewidywanymi dochodami.
Przykład w dzisiejszej sile nabywczej pieniądza:
| Pozycja | Miesięczna kwota |
|---|---|
| Planowane wydatki na emeryturze | 5 000 zł |
| Założona emerytura netto, po przeliczeniu na dzisiejszą siłę nabywczą | 3 500 zł |
| Brakujący dochód | 1 500 zł |
To przykład metody, a nie prognoza wysokości świadczeń. W takim wariancie własne oszczędności miałyby pokrywać około 18 000 zł rocznie.
Przez 20 lat byłoby to 360 000 zł w dzisiejszej sile nabywczej. Takie mnożenie jest jednak tylko punktem orientacyjnym: pomija rzeczywiste wyniki inwestycji, podatki, koszty, zmiany potrzeb i możliwość znacznie dłuższego życia. Nie traktuj tej kwoty jako gwarancji wystarczającego kapitału.
Ustal kwotę, którą możesz regularnie odkładać
Dobry plan emerytalny powinien mieścić się w Twoim budżecie. Zbyt wysoka deklarowana wpłata, z której zrezygnujesz po dwóch miesiącach, pomoże mniej niż mniejsza kwota odkładana konsekwentnie.
Zacznij od sprawdzenia realnej nadwyżki. Jeżeli możesz bezpiecznie przeznaczać 150, 300 lub 500 zł miesięcznie, potraktuj tę kwotę jako początek. Następnie ustal zasadę jej zwiększania, na przykład po podwyżce, spłacie pożyczki lub ograniczeniu stałego wydatku.
Pomocne jest automatyczne odkładanie pieniędzy po otrzymaniu wynagrodzenia. Przy nieregularnych dochodach możesz ustalić niewielką wpłatę podstawową i dodatkowo przeznaczać część nadwyżek.
Pamiętaj jednak, że rozpoczęcie oszczędzania i osiągnięcie celu to dwie różne rzeczy. Niewielka wpłata buduje nawyk, lecz może nie wystarczyć do pokrycia wyliczonej luki. Dlatego plan trzeba okresowo przeliczać i dostosowywać.
Poznaj rolę PPK, IKE i IKZE
W przygotowaniach do emerytury warto sprawdzić rozwiązania oferujące udział pracodawcy lub preferencje podatkowe. Nie wybieraj jednak produktu wyłącznie na podstawie nazwy albo reklamy ulgi.
IKE i IKZE są formami oszczędzania, w ramach których mogą znajdować się różne produkty i inwestycje. O ryzyku decyduje przede wszystkim to, w co lokowane są pieniądze. Samo oznaczenie „emerytalne” nie gwarantuje bezpieczeństwa kapitału.
PPK – sprawdź, co wpłaca pracodawca
Jeżeli masz dostęp do Pracowniczych Planów Kapitałowych, sprawdź warunki uczestnictwa i stan rachunku. Podstawowa wpłata pracownika wynosi zasadniczo 2% wynagrodzenia będącego podstawą naliczenia wpłat, a pracodawcy 1,5%. Osoby spełniające warunek dochodowy mogą obniżyć własną wpłatę nawet do 0,5%.
Środki w PPK są inwestowane, dlatego ich wartość może się zmieniać. Przed decyzją o rezygnacji lub wypłacie warto uwzględnić wpłaty pracodawcy, zasady dopłat oraz konsekwencje podatkowe.
Po ukończeniu 60 lat jednym ze sposobów wypłaty bez podatku od zysków kapitałowych jest pobranie 25% środków jednorazowo i pozostałych 75% w co najmniej 120 miesięcznych ratach. Można również rozłożyć całość na co najmniej 120 miesięcznych rat.
IKE – korzyść podatkowa przy spełnieniu warunków
Indywidualne Konto Emerytalne umożliwia skorzystanie ze zwolnienia z podatku od zysków kapitałowych przy wypłacie spełniającej ustawowe warunki. Zasadniczo trzeba ukończyć 60 lat albo 55 lat i mieć uprawnienia emerytalne.
Dodatkowo wymagane są wpłaty w co najmniej pięciu dowolnych latach kalendarzowych albo dokonanie ponad połowy wartości wpłat co najmniej pięć lat przed złożeniem wniosku o wypłatę. Samo osiągnięcie odpowiedniego wieku nie wystarcza więc do uzyskania zwolnienia.
Przy wyborze IKE porównaj dostępne inwestycje, opłaty i zasady wcześniejszego dostępu do pieniędzy. Wcześniejszy zwrot może wiązać się z podatkiem od wypracowanego dochodu.
IKZE – odliczenie wpłat i podatek przy wypłacie
Wpłaty na Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego można, w granicach rocznego limitu, odliczać od dochodu albo przychodu — zależnie od sposobu opodatkowania. Rzeczywista korzyść zależy od indywidualnej sytuacji podatkowej i możliwości wykorzystania odliczenia.
Preferencyjna wypłata wymaga ukończenia 65 lat oraz dokonywania wpłat w co najmniej pięciu latach kalendarzowych. Wtedy obowiązuje zryczałtowany podatek 10% od całej wypłacanej kwoty, obejmującej wpłaty i wypracowane zyski.
Przed otwarciem konta sprawdź również zasady wcześniejszego zwrotu. IKZE najlepiej oceniać jako rozwiązanie długoterminowe, po uwzględnieniu opłat i skutków podatkowych zarówno podczas oszczędzania, jak i przy wycofaniu pieniędzy.
Dopasuj inwestycje do czasu i możliwości ponoszenia strat
Wybór inwestycji powinien wynikać z planu. Znaczenie ma czas do pierwszej wypłaty, stabilność dochodów, wielkość rezerwy oraz to, jaką stratę jesteś w stanie zaakceptować bez konieczności sprzedaży aktywów.
Akcje i fundusze akcyjne, w tym ETF-y, mogą silnie zmieniać wartość. Lokaty i obligacje także wymagają sprawdzenia warunków: oprocentowania, ochrony kapitału, kosztów wcześniejszego wyjścia i podatków. Bezpieczeństwo nominalnej kwoty nie zawsze oznacza zachowanie jej siły nabywczej.
Nie opieraj całej przyszłości na jednym składniku majątku. Dotyczy to zarówno akcji jednej firmy, jak i pojedynczego mieszkania na wynajem. Nieruchomość może przynosić dochód, ale wymaga uwzględnienia remontów, pustostanów, podatków, kosztów zarządzania i czasu potrzebnego na sprzedaż.
Podstawy budowania portfela omawiam w artykule Inwestowanie dla początkujących – poradnik dla każdego.
Co zrobić, jeśli zaczynasz po pięćdziesiątce?
Przy krótszym czasie do emerytury najważniejsza jest rzetelna ocena sytuacji. Spisz zgromadzony majątek, sprawdź prognozę świadczenia i policz wydatki, które będą wymagały pokrycia po zakończeniu pracy.
Następnie skup się na elementach, na które masz wpływ: miesięcznej nadwyżce, kosztach zadłużenia, stałych opłatach i ewentualnej możliwości dłuższej aktywności zawodowej. Oceń też, czy obecne mieszkanie będzie odpowiednie pod względem kosztów i codziennego funkcjonowania.
Unikaj prób nadrobienia brakujących lat przez gwałtowne zwiększanie ryzyka. Duża strata tuż przed rozpoczęciem wypłat może być trudna do odrobienia.
Warto porównać kilka terminów przejścia na emeryturę. Dłuższa praca może oznaczać kolejne składki i krótszy przewidywany okres wypłaty świadczenia, ale decyzja powinna uwzględniać również zdrowie, sytuację rodzinną i dostępność zatrudnienia.
Zaplanuj korzystanie z kapitału na emeryturze
Przygotowanie emerytalne obejmuje także odpowiedź na pytanie: jak będę wypłacać zgromadzone pieniądze? Samo osiągnięcie określonego salda nie rozwiązuje kwestii finansowania kolejnych lat życia.
Rozdziel wydatki podstawowe, takie jak mieszkanie, żywność i leczenie, od wydatków elastycznych, na przykład podróży. Zastanów się, które koszty pokryje stały dochód, a które będą wymagały sięgania do oszczędności.
Znaczenie ma również kolejność wyników inwestycji. Spadki na początku emerytury połączone z regularną sprzedażą aktywów mogą szybciej uszczuplać portfel. Dlatego środki potrzebne w najbliższym czasie warto zaplanować z uwzględnieniem płynności i ograniczenia wahań wartości.
Pozostały kapitał może służyć finansowaniu dalszych lat. Emerytura może trwać kilkadziesiąt lat, więc plan powinien uwzględniać jednocześnie bieżące wypłaty, inflację i ryzyko wyczerpania oszczędności.
Sprawdzaj plan przynajmniej raz w roku
Plan emerytalny powinien zmieniać się wraz z Twoją sytuacją. Wybierz stały miesiąc na przegląd, a dodatkową aktualizację wykonuj po większych wydarzeniach: zmianie pracy, rozwodzie, chorobie czy spłacie kredytu.
Podczas przeglądu odpowiedz na kilka pytań:
- Ile faktycznie odłożyłem w ostatnim roku?
- Czy mogę zwiększyć regularną wpłatę?
- Czy zmieniły się planowane wydatki i termin zakończenia pracy?
- Czy rozumiem koszty oraz ryzyko posiadanych inwestycji?
- Czy podział pieniędzy nadal odpowiada terminom przyszłych wypłat?
- Czy dane osób uprawnionych do środków są aktualne tam, gdzie można je wskazać?
Nie każda zmiana na rynku wymaga działania. Przegląd ma pomagać w realizacji celu, a nie zachęcać do częstego przenoszenia pieniędzy pod wpływem wiadomości lub reklam.
Pierwsze kroki: co możesz zrobić w najbliższym tygodniu?
Nie musisz od razu wybierać wszystkich produktów. Zacznij od zebrania informacji, które pozwolą podejmować decyzje na podstawie liczb.
W ciągu najbliższych siedmiu dni:
- Spisz oszczędności, inwestycje i zobowiązania.
- Sprawdź dane na koncie ZUS oraz przygotuj prognozę świadczenia.
- Oszacuj miesięczne wydatki na emeryturze w dzisiejszych cenach.
- Określ orientacyjną lukę między potrzebami a dochodami.
- Ustal kwotę regularnego oszczędzania.
- Sprawdź dostęp do PPK oraz warunki rozważanych IKE i IKZE.
- Zapisz datę pierwszego przeglądu planu.
Jeżeli nie wiesz jeszcze, jaką kwotę możesz odkładać, zacznij od uporządkowania budżetu. Pomocny będzie poradnik Zdrowy budżet domowy – jak zbudować swój własny?, w którym znajdziesz również możliwość zapisu po bezpłatny plan działania na 30 dni.
Planowanie emerytury to proces podejmowania kolejnych, możliwych do wykonania decyzji. Zacznij od poznania swojej sytuacji, ustal regularną wpłatę i wracaj do obliczeń. Dzięki temu łatwiej zauważysz, co działa, a co wymaga korekty.
Artykuł ma charakter edukacyjny. Dobór inwestycji i rozwiązań podatkowych wymaga uwzględnienia własnej sytuacji oraz aktualnych warunków i przepisów.
